LH
LH
Wat betekent deze uitslag?
LH (luteïniserend hormoon) is een hormoon dat wordt aangemaakt door de hypofyse, een kleine hormoonklier aan de onderkant van de hersenen. LH speelt een belangrijke rol bij de voortplanting en de aanmaak van geslachtshormonen. Het regelt samen met FSH (follikelstimulerend hormoon) de werking van de eierstokken en zaadballen. Bij vrouwen stimuleert LH de eierstokken bij de aanmaak van geslachtshormonen, waaronder oestradiol. Halverwege de menstruatiecyclus zorgt een sterke, tijdelijke stijging van LH voor de eisprong (ovulatie). Na de eisprong stimuleert LH de vorming en werking van het gele lichaam (corpus luteum), dat progesteron produceert. Dit hormoon bereidt het baarmoederslijmvlies voor op een mogelijke zwangerschap. Bij mannen stimuleert LH de Leydigcellen in de zaadballen om testosteron aan te maken. Testosteron is onder andere belangrijk voor de ontwikkeling van mannelijke geslachtskenmerken, de zaadcelproductie, spiermassa en het libido. De hoeveelheid LH in het bloed wordt aangestuurd door de hypothalamus en de hypofyse en wordt beïnvloed door de hoeveelheid geslachtshormonen in het lichaam. Een afwijkende LH-waarde kan daarom informatie geven over de werking van de hypofyse, hypothalamus, eierstokken of zaadballen. De LH-waarde verschilt per leeftijd en geslacht. Bij vrouwen verandert de waarde bovendien gedurende de menstruatiecyclus. Rond de eisprong ontstaat een duidelijke LH-piek. Daarom moet de uitslag altijd worden beoordeeld aan de hand van de fase van de cyclus en eventuele andere hormoonbepalingen.
Wanneer deze test uitvoeren?
Een LH-bepaling wordt gebruikt om inzicht te krijgen in de hormonale aansturing van de eierstokken en zaadballen. De test wordt vaak gecombineerd met een FSH-bepaling en andere hormoononderzoeken. De test kan bijvoorbeeld zinvol zijn bij: • Vruchtbaarheidsonderzoek bij vrouwen en mannen. • Ongewenste kinderloosheid of problemen met zwanger worden. • Onregelmatige menstruaties of het uitblijven van de menstruatie. • Onderzoek naar het uitblijven van een eisprong. • Een vermoeden van verminderde werking van de eierstokken of zaadballen. • Onderzoek naar een vroegtijdige overgang of premature ovariële insufficiëntie. • Een vermoeden van PMOS (polycysteus metabool ovariumsyndroom). • Onderzoek naar een tekort aan testosteron bij mannen. • Een vermoeden van een aandoening van de hypofyse of hypothalamus. • Onderzoek naar een te vroege of vertraagde puberteit bij kinderen en jongeren. Bij vrouwen kan LH ook worden gebruikt om de eisprong te helpen voorspellen. De LH-piek vindt meestal ongeveer 24 tot 36 uur vóór de eisprong plaats. Hiervoor worden vaak urinetesten gebruikt, die de LH-stijging in de urine meten. Bij mannen kan LH helpen om te bepalen of een laag testosterongehalte wordt veroorzaakt door een probleem in de zaadballen of door een verminderde hormonale aansturing vanuit de hypofyse of hypothalamus.
Wat betekent een verhoogde/te hoge waarde?
Een verhoogde LH-waarde kan verschillende oorzaken hebben. Bij vrouwen kan een tijdelijke stijging van LH normaal zijn rond de eisprong. Ook na de overgang stijgt LH doordat de eierstokken minder geslachtshormonen produceren en de hormonale terugkoppeling op de hypofyse afneemt. Bij mannen kan een verhoogde LH-waarde wijzen op een verminderde werking van de zaadballen. De hypofyse maakt dan extra LH aan om de zaadballen te stimuleren tot de productie van testosteron. Wanneer de zaadballen onvoldoende reageren, kan de testosteronwaarde ondanks een verhoogde LH-waarde laag blijven. Mogelijke oorzaken van een verhoogde LH-waarde zijn: • Eisprong: rond de eisprong stijgt LH tijdelijk sterk. Dit is een normaal onderdeel van de menstruatiecyclus. • Overgang of menopauze: doordat de eierstokken minder oestrogeen produceren, neemt de aanmaak van LH en FSH door de hypofyse toe. • Verminderde werking van de eierstokken: bij een verminderde eierstokfunctie kan de hypofyse meer LH produceren om de eierstokken te stimuleren. • Premature ovariële insufficiëntie: hierbij neemt de werking van de eierstokken vóór het 40e levensjaar af. • PMOS: bij sommige vrouwen met PMOS wordt een verhoogde LH-waarde of LH/FSH-verhouding gevonden. Dit komt echter niet bij iedereen voor en is niet voldoende om de aandoening vast te stellen. • Verminderde werking van de zaadballen: wanneer de zaadballen onvoldoende testosteron produceren, kan de LH-waarde stijgen. • Syndroom van Klinefelter: een aangeboren chromosomale afwijking bij mannen die kan leiden tot een verminderde werking van de zaadballen en verhoogde LH- en FSH-waarden. • Beschadiging van de zaadballen: bijvoorbeeld door een doorgemaakte bofinfectie, chemotherapie, bestraling of een lichamelijk letsel. • Syndroom van Turner: een chromosomale afwijking bij vrouwen die kan leiden tot een verminderde ontwikkeling en werking van de eierstokken. Een verhoogde LH-waarde betekent niet automatisch dat er sprake is van een verminderde vruchtbaarheid of een aandoening. De uitslag moet worden beoordeeld in combinatie met FSH, testosteron of oestradiol en de persoonlijke situatie.
Wat betekent een verlaagde/te korte waarde?
Een verlaagde LH-waarde kan wijzen op een verminderde aanmaak of afgifte van LH door de hypofyse of hypothalamus. Hierdoor worden de eierstokken of zaadballen onvoldoende gestimuleerd om geslachtshormonen te produceren. Bij vrouwen kan een tekort aan LH bijdragen aan het uitblijven van de eisprong en menstruatie. Bij mannen kan een tekort aan LH leiden tot een verminderde testosteronproductie. Mogelijke oorzaken van een verlaagde LH-waarde zijn: • Verminderde werking van de hypofyse of hypothalamus: hierdoor wordt onvoldoende LH aangemaakt of afgegeven. • Ernstig ondergewicht of ondervoeding: bijvoorbeeld bij anorexia nervosa. Dit kan de hormonale aansturing van de voortplanting onderdrukken. • Overmatige lichamelijke inspanning: intensief sporten in combinatie met onvoldoende energie-inname kan de aanmaak van LH verminderen. • Langdurige stress of lichamelijke ziekte: kan de hormonale balans en de werking van de hypothalamus beïnvloeden. • Hypofysetumoren of andere afwijkingen in de hersenen: kunnen de normale aanmaak en afgifte van LH verstoren. • Gebruik van hormonale anticonceptie: de anticonceptiepil en andere hormonale anticonceptiemiddelen kunnen de natuurlijke afgifte van LH onderdrukken. • Hormoontherapie: bijvoorbeeld behandeling met testosteron, oestrogenen of andere geslachtshormonen kan de LH-productie door negatieve terugkoppeling verminderen. • Zwangerschap: tijdens de zwangerschap worden LH en FSH door hormonale terugkoppeling sterk onderdrukt. • Verhoogde productie van geslachtshormonen: een hoge hoeveelheid testosteron of oestrogenen kan de afgifte van LH door de hypofyse remmen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij bepaalde hormoonproducerende aandoeningen of bij gebruik van hormonen. Een verlaagde LH-waarde moet altijd worden beoordeeld in combinatie met andere hormoonwaarden. Vooral de combinatie van LH, FSH en testosteron of oestradiol helpt om de oorzaak van de afwijking te achterhalen.
Symptomen
Een afwijkende LH-waarde veroorzaakt niet altijd rechtstreeks klachten. De symptomen hangen vooral af van de onderliggende oorzaak en van de invloed die de afwijkende hormoonproductie heeft op de aanmaak van geslachtshormonen. Bij vrouwen Een afwijkende LH-waarde kan samengaan met veranderingen in de menstruatiecyclus en de vruchtbaarheid. Mogelijke klachten zijn: • Onregelmatige menstruaties. • Het uitblijven van de menstruatie. • Geen of onregelmatige eisprongen. • Moeite met zwanger worden. • Verminderde vruchtbaarheid. • Opvliegers en nachtelijk zweten bij een verminderde oestrogeenproductie. • Vaginale droogheid en verminderd libido. • Bij een langdurig tekort aan oestrogeen: verlies van botmassa en een verhoogd risico op botontkalking. Bij mannen Een afwijkende LH-waarde kan samengaan met een verminderde testosteronproductie en problemen met de werking van de zaadballen. Mogelijke klachten zijn: • Verminderd libido. • Erectieproblemen. • Verminderde vruchtbaarheid of een verlaagd aantal zaadcellen. • Vermoeidheid en minder energie. • Verminderde spiermassa en spierkracht. • Toename van lichaamsvet. • Verminderde lichaamsbeharing. • Stemmingsveranderingen. • Bij een langdurig tekort aan testosteron: verlies van botmassa. Bij jongeren en kinderen Een afwijkende LH-waarde kan wijzen op een verstoring van de puberteitsontwikkeling. Mogelijke klachten zijn: • Een te vroege start van de puberteit. • Een vertraagde puberteitsontwikkeling. • Uitblijvende ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken. • Afwijkende groei of lengteontwikkeling. Deze klachten zijn niet specifiek voor een afwijkende LH-waarde. Aanvullend onderzoek is nodig om vast te stellen of de oorzaak hormonaal is.
Oorzaken
De hoeveelheid LH in het bloed wordt geregeld door de hypothalamus en de hypofyse. De hypothalamus geeft het hormoon GnRH af, dat de hypofyse stimuleert om LH en FSH te produceren. Deze hormonen sturen vervolgens de werking van de eierstokken en zaadballen aan. Wanneer de eierstokken of zaadballen onvoldoende geslachtshormonen produceren, kan de hypofyse meer LH en FSH aanmaken om deze organen extra te stimuleren. Dit wordt een primaire gonadale functiestoornis genoemd. Wanneer juist de hypofyse of hypothalamus onvoldoende LH aanmaakt, worden de eierstokken of zaadballen onvoldoende gestimuleerd. Dit wordt een centrale of secundaire hormonale functiestoornis genoemd. Mogelijke oorzaken zijn: • Verhoogd LH: - De normale LH-piek rond de eisprong. - De overgang of menopauze. - Verminderde werking van de eierstokken of zaadballen. - Premature ovariële insufficiëntie. - PMOS, waarbij soms een verhoogde LH-waarde wordt gevonden. - Aangeboren afwijkingen, zoals het syndroom van Turner of Klinefelter. - Beschadiging van de eierstokken of zaadballen door bijvoorbeeld chemotherapie, bestraling, infecties of letsel. • Verlaagd LH: - Aandoeningen van de hypofyse of hypothalamus. - Hypofysetumoren of andere afwijkingen in de hersenen. - Ernstig ondergewicht, ondervoeding of anorexia nervosa. - Overmatige lichamelijke inspanning in combinatie met onvoldoende energie-inname. - Langdurige stress of chronische ziekte. - Gebruik van hormonale anticonceptie of hormoontherapie. - Zwangerschap. - Een verhoogde hoeveelheid geslachtshormonen, bijvoorbeeld door hormoongebruik of bepaalde hormoonproducerende aandoeningen. De LH-waarde kan dus door verschillende factoren worden beïnvloed. Eén afzonderlijke meting is niet altijd voldoende om een hormonale aandoening vast te stellen. De combinatie met FSH en de geslachtshormonen geeft doorgaans meer inzicht in de oorzaak..
Belangrijke vervolg onderzoeken (nabepalingen)
Bij een afwijkende LH-waarde kunnen aanvullende hormoonbepalingen helpen om de oorzaak te achterhalen. Welke onderzoeken zinvol zijn, hangt af van het geslacht, de leeftijd, de klachten en de reden van het onderzoek. Mogelijke aanvullende bepalingen zijn: • FSH (follikelstimulerend hormoon): wordt vaak samen met LH bepaald. De verhouding en combinatie van beide hormonen geven informatie over de werking van de eierstokken of zaadballen en de hormonale aansturing vanuit de hypofyse. • Estradiol het belangrijkste oestrogeen. Bij vrouwen geeft deze bepaling informatie over de activiteit van de eierstokken. Een lage estradiolwaarde in combinatie met verhoogd FSH en LH kan wijzen op een verminderde eierstokfunctie. • Testosteron: bij mannen wordt testosteron samen met LH bepaald om onderscheid te maken tussen een probleem in de zaadballen en een verminderde hormonale aansturing vanuit de hypofyse of hypothalamus. • SHBG: het eiwit dat geslachtshormonen bindt. Samen met totaal testosteron kan SHBG helpen om de hoeveelheid vrij of biologisch beschikbaar testosteron te beoordelen. • Prolactine: een verhoogde prolactinewaarde kan de afgifte van GnRH, LH en FSH onderdrukken en daardoor menstruatiestoornissen of een verminderde testosteronproductie veroorzaken. • TSH en vrij T4: worden bepaald om de schildklierfunctie te beoordelen. Schildklierafwijkingen kunnen invloed hebben op de menstruatiecyclus en vruchtbaarheid. • Progesteron: kan bij vrouwen worden bepaald om te beoordelen of er een eisprong heeft plaatsgevonden. Na de eisprong stijgt de progesteronwaarde door de activiteit van het gele lichaam. • DHEAS: geeft informatie over de productie van androgenen door de bijnieren. Kan relevant zijn bij vrouwen met aanwijzingen voor een verhoogde productie van mannelijke geslachtshormonen. • AMH (antimüllerhormoon): kan bij vrouwen aanvullende informatie geven over de eierstokreserve en wordt soms gebruikt bij onderzoek naar PMOS. • hCG: wordt bepaald wanneer een zwangerschap moet worden vastgesteld of uitgesloten. Afhankelijk van de klachten kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Bij vrouwen kan een vaginale echografie worden uitgevoerd om de eierstokken en het baarmoederslijmvlies te beoordelen. Bij mannen kan een spermaonderzoek inzicht geven in de zaadcelproductie en vruchtbaarheid. Wanneer een afwijkende LH-waarde mogelijk wordt veroorzaakt door een probleem van de hypofyse of hypothalamus, kan aanvullend hypofyseonderzoek nodig zijn. In bepaalde situaties kan ook een MRI van de hypofyse worden overwogen.
Beschikbare consulten
• Consult Dokter Tigran